De wetenschap van compliance: toepassing van de Sinner-cirkel in ventilatiehygiëne

Binnen het gespecialiseerde vakgebied van ventilatiehygiënediensten is “schoon” een meetbare grootheid, geen subjectieve mening. Voor facility managers en engineers vereist het borgen van de hygiëne van luchtbehandelingskasten (LBK’s), procesafzuigsystemen en algemene luchtkanalen een benadering die verder gaat dan regulier onderhoud en zich begeeft in het domein van de reinigingswetenschap.

Het meest effectieve kader hiervoor is de Sinner-cirkel. Dit principe, ontwikkeld door dr. Herbert Sinner, stelt dat het succes van ieder reinigingsproces afhankelijk is van het evenwicht tussen vier variabelen: Mechanische werking, Chemie, Tijd en Temperatuur.

1. Mechanische werking: de fysica van verwijdering

In een commerciële of industriële context is mechanische werking de primaire kracht om opgehoopte verontreiniging los te maken.

Toepassing:

Het reinigen van luchtkanalen is een tweestapsproces. Eerst moet de interne vervuiling worden losgemaakt van de kanaalwanden; vervolgens moet het vrijgekomen vuil volledig uit het systeem worden verwijderd. Voor het losmaken worden hulpmiddelen gebruikt zoals borstels, perslucht-“whips” of handmatig schrapen. Handmatig schrapen is specifiek noodzakelijk bij het verwijderen van verkoold vet dat vaak wordt aangetroffen in keukenafzuigsystemen.

De afvoer van het vuil is daarbij minstens zo cruciaal. Het vacuümsysteem moet voldoende capaciteit hebben om al het losgemaakte materiaal volledig af te zuigen. Onvoldoende zuigkracht leidt slechts tot herverdeling van vuil binnen het systeem, zonder daadwerkelijk reinigingsresultaat.

Voorzichtigheid geboden:

Binnen luchtbehandelingskasten moet mechanische werking zeer nauwkeurig worden toegepast. Het gebruik van hogedrukwater of borstels op kwetsbare koelregisters vereist een zorgvuldige balans tussen kracht en kwetsbaarheid, om de warmteoverdracht te herstellen zonder de lamellen te beschadigen.

2. Chemie: moleculaire reiniging

Chemie fungeert als katalysator wanneer mechanische werking alleen onvoldoende is of wanneer biologische risico’s aanwezig zijn.

Toepassing:

Bij keukenafzuiging worden alkalische ontvetters ingezet om lange vetketens af te breken. In comfortventilatie wordt chemie toegepast in de vorm van officieel toegelaten desinfectiemiddelen, bijvoorbeeld bij de behandeling van het zogenoemde Dirty Sock Syndrome of bij schimmelgroei.

De balans:

Een juiste chemische keuze maakt het mogelijk om biofilms te verwijderen die microscopisch aan kanaalwanden gehecht zijn en door mechanisch borstelen alleen vaak niet volledig worden meegenomen.

3. Tijd: de variabele van precisie

Tijd is wellicht het meest kritische — en het meest onderschatte — onderdeel van de Sinner-cirkel. In professionele ventilatiehygiëne wordt tijd op twee manieren benaderd:

Contacttijd (dwell time):

Elke chemische stof, van ontvetter tot biocide, heeft een laboratorium-gevalideerde contacttijd. Wordt een desinfectiemiddel te vroeg verwijderd, dan daalt het microbiologisch effect aanzienlijk en wordt het hygiënisch resultaat ondermijnd.

Toegangs- en inspectietijd:

Een belangrijk deel van de tijd wordt besteed aan het aanbrengen van inspectieluiken en aan de validatie na reiniging. Echte hygiëne laat zich niet haasten; het vereist tijd om ook dode einden, interne kleppen en verborgen secties te bereiken.

De inverse regel:

Wanneer een locatie een snelle doorlooptijd vereist (weinig tijd), moeten andere factoren — met name mechanische werking (meer manuren/apparatuur) of chemie (hogere concentraties) — worden opgeschaald om hetzelfde hygiënische niveau te behalen.

4. Temperatuur: de thermische katalysator

Temperatuur wordt vooral toegepast bij procesafzuiging en zware industriële reiniging om de toestand van de vervuiling te veranderen.

Toepassing:

Het gebruik van stoom of verwarmd hogedrukwater verlaagt de viscositeit van zwaar vet in keukenafzuigsystemen, waardoor chemie en mechanische werking effectiever worden.

Bij het reinigen van airconditioningsystemen kan stoomreiniging (warmte) bovendien een waardevol alternatief vormen voor chemische middelen.

Efficiëntie:

Het verhogen van de temperatuur maakt het vaak mogelijk om de chemische belasting te reduceren, wat met name relevant is in milieugevoelige of zorggerelateerde omgevingen.

Compliance en de EN 15780-norm

In Europa — en in toenemende mate wereldwijd — geldt EN 15780 (Ventilatie van gebouwen – Luchtkanalen – Reinheid van ventilatiesystemen) als referentiestandaard.

In tegenstelling tot vage onderhoudsintervallen definieert EN 15780 specifieke reinheidsklassen (Laag, Midden en Hoog), afhankelijk van het gebruik van het gebouw — van opslagruimten tot klinische omgevingen.

Een systeem is pas “schoon” wanneer het onder vastgestelde stofbelastingswaarden blijft, uitgedrukt in g/m².

De Sinner-cirkel is de methodiek waarmee deze reinheidsniveaus worden bereikt. Zonder een gebalanceerde toepassing van alle vier de factoren is de kans klein dat een systeem slaagt voor de Europese vacuümtest of visuele inspectie die vereist is voor certificering.

De “zonden” van ventilatieonderhoud

Een veelvoorkomende valkuil in de sector is de zogenoemde “splash and dash”: een dienst die zich beperkt tot het snel stofzuigen van zichtbare roosters.

Inzichten uit de praktijk:

Het negeren of onderschatten van ventilatieonderhoud is een ware “hoofdzonde” in de sector en leidt tot ernstige gevolgen. Deze vicieuze cirkel resulteert in verhoogde brandrisico’s, hogere energiekosten en een ongezonde werkomgeving.

Wanneer een aannemer beweert een complex, met vet verzadigd keukenafzuigsysteem te kunnen reinigen in de tijd die nodig is voor een kop koffie, dan is dat geen wetenschap — dat is “wonderwerk”. En de brandweer gelooft zelden in wonderen.

Voor comfortventilatiesystemen geldt eveneens: een kortere reinigingstijd vereist een hogere intensiteit van één of meerdere reinigingscomponenten — chemie, mechanische werking en/of temperatuur — om hetzelfde resultaat te bereiken als bij een langzamer proces.

Conclusie

Een gebalanceerde toepassing van de Sinner-cirkel maakt van ventilatiehygiëne een reproduceerbaar, wetenschappelijk proces in plaats van giswerk. Door inzicht te hebben in de wisselwerking tussen deze vier factoren kunnen facility managers borgen dat hun installaties voldoen aan EN 15780, brandveilig blijven en energie-efficiënt functioneren.